تبلیغات
فضای سبز و پارک سازی - راهنمایی در مورد مراحل آماده سازی گلخانه و کاشت گوجه فرنگی
فضای سبز و پارک سازی
دل سیاه زمین را شکافتی تا بوسه بر سپیدی سحر زنی..........جهانی سبز شد.
وحید تهمورثی کارشناس طراحی فضای سبز و باغ و پارک

راهنمایی در مورد مراحل آماده سازی گلخانه و کاشت گوجه فرنگی

دوشنبه 21 بهمن 1387

نویسنده: وحید تهمورثی | طبقه بندی:گلخانه، 

کشت خاکی

به طور کلی خاک  از  نظر تامین آب  و  مواد غذایی برای گیاه دارای اهمیت بوده و علاوه بر آن محیطی است که ریشه های گیاهان را در خود نگه می دارد . اکسیژن لازم برای گیاه توسط خلل و فرج خاک به گیاه رسیده و گاز دی اکسید کربن زائد این حفرات از خاک خارج می گردد . از طرفی خاک نیز باید عاری از عوامل محدود کننده از جمله وجود املاح سمی یا عناصر سمی مانند آلومینیم  یا تغییرات شدید حرارتی و عوامل بیماری زا باشد .تثبیت ریشه گیاه در خاک ، بدیهی ترین نقش خاک در برابر گیاه بوده و باعث پایداری و مستقیم مانده گیاه در خاک می گردد . 13 عنصر ازت ، فسفر ، پتاسیم ، کلسیم ، منیزیم ، گوگرد ، منگنز ، آهن ، بور ، روی ، مس ، مولیبدیم و کلر از خاک تامین می شوند . در حدود 40 عنصر دیگر در آزمایش های تجزیه گیاهی پیدا شده که ممکن است خیلی ضروری نباشند ، ولی دارای اثرات مفیدی هستند ، به عنوان نمونه جذب سدیم در کرفس باعث خوش طعم شدن آن و همچنین در برخی گیاهان کمبود پتاسیم را جبران می نماید .اکثر عناصر غذایی در مواد معدنی و کانی های خاک و مواد آلی تثبیت شده و غیر قابل استفاده می باشند و تنها در اثر تجزیه و تخریب و هوازدگی کانی ها و یا تجزیه و فساد مواد آلی به صورت قابل استفاده برای گیاهان در می آیند . در حقیقت به ندرت می توان خاکی را پیدا نمود که قادر باشد کلیه عناصر غذایی مورد نیاز گیاه را در اختیار ان قرار دهد . عناصر غذایی ممکن است از محلول های خاک و یا از سطح کلوئید ها به صورت کاتیون ها و آنیون ها جذب گیاه شوند.

مدیریت

یک مدیر زمانی مدیریت خوبی می تواند داشته باشد که با تمام خصوصیات علمی و عملی شغل خود آشنایی کامل را دارا باشد . باید در کمترین زمان ممکن ، بیشترین سود به همراه بهترین کیفیت را برای کارش به ارمغان بیاورد . در زمان لازم در کارها تغییر ایجاد کند و هر وقت لازم بود کار را متوقف و یا دوباره راه اندازی نماید . در مواجه با مشکلات شانه خالی نکند و قدرت تصمیم گیری بالایی داشته باشد .مدیر باید آن قدر تسلط داشته باشد که در مقابل از کار افتادن بخشی از کار ها مدیریتی انجام دهد تا به کل کار کمترین خسارت وارد شود . اطلاعات درباره مدیریت روز به روز افزایش می یابد ، پس مدیر موفق باید خود را با دانش جدید وفق بدهد تا از جهان گذران عقب نماند .در باغبانی مدیر بایستی با فیزیولوژی کامل گیاهی که کشت می دهد ، آشنایی داشته باشد و بتواند به بهترین نحو به استفاده از امکانات موجود خواسته های گیاه را برآورده کند . از بهترین شرایط رشد و نمو گیاه باخبر باشد تا بیشترین سود ممکن را بدست آورد .

تهویه

تجدید هوا، معاوضه هوای داخل با هوای بیرون برای كنترل دما، بیرون بردن رطوبت و غنی سازی دی اكسید كربن می باشد. چندین سیستم تهویه متفاوت را می توان برای تجدید هوای گلخانه مورد استفاده قرار داد.تهویه طبیعی هوا با استفاده از دریچه های سقفی كه بر روی دیواره های كناری گلخانه نصب شده اند، صورت می گیرد. هوای گرم با استفاده از جریانهای جابجایی بالا رفته و از طریق دریچه ها خارج می گردد؛ و به این ترتیب موجب دریافت هوای سرد از همه طرف می شود.تهویه مكانیكی هوا با استفاده از فن های خروجی، كه هوا را از یك گوشه گلخانه به خارج می رانند درحالیكه هوای بیرون از گوشه دیگر گلخانه وارد می شود، صورت می گیرد. اندازه فن های خروجی باید به نحوی باشد كه، كل حجم هوای داخل گلخانه را در یك دقیقه تعویض نماید.كل حجم هوا در یك گلخانه متوسط یا بزرگ (برحسب فوت مكعب) را می توان با حاصلضرب مساحت كف در عدد 8 (میانگین ارتفاع) محاسبه نمود . اندازه فن خروجی یك گلخانه كوچك، (حجم آن كمتر از 5000 فوت مكعب) از حاصلضرب مساحت كف در عدد 12 به دست می آید .احتیاجات تجدید هوا با شرایط آب وهوایی و فصلهای مختلف متغیر خواهد بود. در تابستان باید، 1 تا 1.5 برابر حجم هوای گلخانه در هر دقیقه تعویض شود. البته گلخانه های كوچكتر به مقدار بیشتری تعویض هوا احتیاج دارند. در زمستان، اختلاط 20 تا 30 درصد از حجم هوای داخل با هوای بیرون در هر دقیقه، بدون سرد شدن محیط گیاهان، كافی خواهد بود.

سود

فروش در گلخانه : به این شکل که محصول تولیدی را در محل گلخانه قبل یا پس از برداشت ، به شخص یا شرکتی بفروشیم .

فروش در میدان های میوه و تره بار : می توانیم محصول خود را به میادین حمل کنیم ، که البته باید توجه به هزینه حمل و نقل نیز کرد ، با قیمتی بالاتر از فروش در گلخانه ، آن ها را عرضه نمائیم .

فروش در بازار : در این روش درست است که  وقت  و هزینه بیشتری مصرف می گردد ، ولی سود بسیار زیادی هم نصیب تولید کننده می شود . باید توجه داشت  بشرایط مکانیزه و مدیریت درست ، طبعا وقت بوجود آمد از کار های دیگر را می توان در انجام این کار به خدمت گرفت . باید دقت داشته باشیم که محصول را به هر قیمتی بالایی که خواستیم ، به مشتری عرضه نکنیم ، بلکه قیمت عادلانه ای را با توجه به هزینه های انجام گرفته ، بر محصول اعمال کنیم

هزینه

در طول فعالیت و کار گلخانه ای باید هزینه هایی پرداخت شود تا محصول به ثمر بنشیند . در این قسمت از ذکر قیمت ها پرهیز می شود ، چرا که وابسته به زمان و مکان مختلف ، هزینه ها متفاوتند . مهمترین هزینه ها عبارتند از ؛ پول آب ، برق ، سوخت ، همچنین حمل و نقل ، و در صورت وجود انبار ، هزینه های انبارداری نیز اضافه می شود .

خرید محیط کشت ، خرید بذر ، تغذیه و هورمون پاشی نیز جزء هزینه های جاری می باشند که در طول یک دوره کشت ، مورد نیاز می باشند . در صورت داشتن کارگر ، با توجه به این نکته که در چه فصلی به آن نیازمندیم ، هزینه ها متفاوت است .

 سرمایه

برای شروع هر کار ابتدا باید سرمایه ای داشت تا بتوان آن کار را شروع کرد و همچنین پشتوانه محکمی برایش در نظر گرفت . ابتدا باید قطعه زمین مناسب با شرایط موجود تهیه نمود تا بتوان کل مجتمع گلخانه ای یا بخشی از آن را احداث کرد . در ادامه به خرید امتیاز هایی از قبیل آب ، برق ، گاز و تلفن نیاز می باشد .بایستی وسایلی از جمله گرم کننده ها ، خنک کننده ها ، منابع آب و محلول ، تابلوی برق ، انواع سیستم کنترل کننده ، کامپیوتر مرکزی و ساختمان گلخانه را جزئی از سرمایه قرار دهیم و طوری عمل بنمائیم که همه این ها برای سالیان سال ، مورد استفاده قرار گیرند و بازدهی مفیدی داشته باشند .

 ساختمان گلخانه

در این جا سعی داریم گلخانه ای که می سازیم برای همیشه ثابت و مستحکم باشد و به کمترین تغییرات و تعمیرات محتاج باشد . اسکلت گلخانه باید به گونه ای باشد که در مقابل شرایط نا مساعد مانند وزش باد های شدید ، تجمع برف بر روی آن مقاومت داشته باشد . ثابت شده است که شیشه با کیفیت ترین پوشش برای گلخانه می باشد . در این حالت نور کامل برای گیاهان فراهم می باشد . (کتاب رمضانیان ....گلخانه،1383.انتشارات تخت جمشید.120 صفحه)

          شیشه مقاوم ترین پوشش برای گلخانه هست که در برابر شرایط ، استحکام بیشتری نسبت به پوشش های دیگر دارد . همچنین کدر نمی شود . اگر از شیشه استفاده نماییم دیگر لازم نمی باشد هر چند وقت ، پوشش پلاستیکی گلخانه را عوض کنیم ، هم وقت را نمی گیرد و هم هزینه جاری را افزایش نمی دهد .

البته در ابتدای کار سرمایه بیشتری نسبت به پوشش های دیگر می طلبد ، ولی در دراز مدت متوجه بازدهی و کارایی آن می شویم . استفاده از شیشه برای گلخانه ها از حدود 100 سال پیش آغاز شده ، امروزه بیشتر برای گلخانه ها در حد متوسط تجاری از پوشش پلاستیکی به دلیل بالا بودن قیمت شیشه استفاده می شود . ضمنا در صورت بارش برف به راحتی ، برف ها از روی شیشه پاک می شوند (کتاب:Prasad,S;Kumar,U.Greenhouse management for horticultural crops.2003.Agrobios(India).476 p.)

 خزانه

بخشی از مجموعه گلخانه ای است که بهترین  و کامل ترین شرایط رشد را برای گیاهچه فراهم می نماید ، تا  زمانی که آن را به محل اصلی انتقال دهیم . طبیعی است که در این مراحل اولیه ، گیاه حساس بوده و نباید به آن کوچکترین شوک وارد گردد . بررسی عوامل گوناگون در این زمان بسیار حائز اهمیت است و توجه دو چندانی را می طلبد . تمام دستگاه های خزانه هم به طور مستقیم با کامپیوتر مرکزی در  ارتباط هستند . می توانیم قسمتی از گلخانه اصلی را در صورت کمبود مکان به خزانه اختصاص دهیم ، تا در این محل به نگهداری گیاهچه ها بپردازیم .

 انبار محصول ها

مکانی هست که محصول های به دست آمده تا قبل از انتقال به بازار مصرف در آن نگهداری می شوند . شرایط مختلفی محصول ها را  تحت تاثیر قرار می دهد از جمله ؛ دما ، رطوبت ، نور و میزان گاز های موجود در فضای اطراف آن ها . بستگی به نوع محصول دارد که هر کدام از عوامل چگونه کنترل شوند . البته فقط عوامل نام برده  در  انبارداری نقش ندارند ، بلکه عواملی دیگر از جمله تغذیه و هورمون دهی قبل از برداشت برای گیاه استفاده شده اند ، موثرند .

برای کنترل انبار مجموعه دستگاه های سنجش هر کدام از عوامل را در آن قرار داده تا اطلاعات بدست آمده را به کامپیوتر  مرکزی انتقال دهند ، سپس با استفاده از داده های شرایط ایده آل ، شرایط کنترل گردد . می توانیم قسمتی از انبار محصول ها را به نگه داری و تیمار بر روی بذرها و اندام گیاهی که برای تکثیر  غیر جنسی   می خواهند استفاده شوند ، اختصاص داد .

 مجتمع گلخانه ای

مهمترین مسئله در احداث گلخانه این است که ، بهترین مکان برای ساخت گلخانه کجاست . اول از همه گلخانه تا جای ممکن به محل زندگی نزدیک باشد ، چرا که هر چه دسترسی به آن راحت تر باشد ، در کاهش هزینه های حمل و نقل صرفه جویی می شود . همچنین باعث کاهش هزینه های انتقال آب و برق و سوخت نیز    می شود . شیب گلخانه باید به گونه ای باشد که حداکثر نور خورشید توسط گیاهان دریافت گردد(کتاب رمضانیان...گلخانه،1383.انتشارات تخت جمشید.120 صفحه).   در خود مجموعه هم بایستی قسمت های مختلف از جمله خزانه ، انبار و گلخانه در نزدیکترین حالت ممکن نسبت به یکدیگر قرار گرفته تا کار ها سریع تر و راحت تر انجام گردد.

 

زمان تلقیح

 بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫ و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زمانی که برگ های نزدیک به هر خوشه میوه چیده می شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و ۵۰ درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی تر خواهد بود. امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگ های قرمز صورتی و زرد و شکل های مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته ها به سقف مفید گلخانه می رسند لازم است برگ های پائین را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره ای به سیم آویزان است می توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر از نخ قرقره در یک جهت نخ ها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسی های مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتی متری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می شود.

تلقیح

در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل استو به طور غیر مستقیم باعث شک به گیاه شده و عمل لقاح را باعث می گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت می دهد. راه سوم این است که می توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد.

 هرس

همه می دانیم که هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ریشه و میوه است به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتی متری نرسیده است هرس نمی کنیم و اجازه می دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتی متری رسید اولین هرس را انجام می دهیم. این هرس شامل حذف گل ها و شاخه های فرعی است پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه های فرعی را حذف می کنیم و در کشت های کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری بوته را به صورت دو شاخه به نخ های مهار می بندیم, با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست .بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می کنیم تا گل های موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه های اضافی بر روی خوشه را هرس می کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می دهند تا به میوه برسند . گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.

 خاک

بهترین Ph برای گوجه فرنگی ۵/۵ تا ۸/۶ می باشد و تراکم کشت را بین ۲ تا ۵/۲ بوته در متر مربع می توان انتخاب نمود. نحوه پایین کشی بوته گوجه فرنگی دلیل دیگری است برای انتخاب تراکم بوته. شکل بستر را می توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتی متر و در پایین ۷۰ سانتی متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی تر از یکدیگر روی بستر حفره هایی به اندازه گلدان های نشاء در ۲ طرف به صورت زیکزاک و یا در یک خط ایجاد نمود. سپس نشاء گوجه فرنگی را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک یا پیت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبیاری نمود تا نفوذ آب جایگزین هوای اضافی اطراف ریشه گردد.

 دمای مناسب

بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می دهیم.با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق ۳۰ سانتی متری خاک می باشد قبل از انتقال نشاء های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود در این صورت باید علف های هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می نمایند .بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاه های خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود .

 طول دوره جوانه زنی

 طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگ های لپه ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است . برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد. به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدان های نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است . دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد . برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت . ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماری ها در محل نشاء موجود نباشد.

   انواع کشت گوجه فرنگی

حال که تصمیم گرفته اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری, رب, سس یا کنسرو می توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غیر همرس و بینابین تقسیم می شود . معمولا در گلخانه های ایران از واریته های غیر همرس در برداشت های طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چیدن میوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

گوجه فرنگی

گوجه فرنگی از جمله صیفی جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می شود.به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است. گوجه فرنگی ریز در اندازه های ۵ تا ۲۰ گرمی و همین طور گوجه فرنگی هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیک های جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروس ها و بیماری ها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگ های زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی های قرمز آمده است.

نظرات() 
Can better posture make you taller?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 06:16 ق.ظ
Hi, constantly i used to check website posts here early in the break of day, as i love to
gain knowledge of more and more.
Minerva
شنبه 7 مرداد 1396 07:02 ب.ظ
Hi there to every one, it's really a good for me to pay
a quick visit this website, it consists of priceless Information.
How do you get taller?
شنبه 24 تیر 1396 08:57 ب.ظ
Hi, There's no doubt that your site might be having
browser compatibility issues. When I look at your site in Safari, it looks fine but
when opening in Internet Explorer, it has some overlapping issues.

I simply wanted to provide you with a quick heads up! Aside from
that, fantastic website!
Etta
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:48 ب.ظ
Greetings, I do believe your web site might be having internet
browser compatibility issues. When I take a look at your site in Safari, it looks fine however when opening in I.E.,
it's got some overlapping issues. I merely wanted to
give you a quick heads up! Aside from that, wonderful blog!
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 05:48 ب.ظ
Asking questions are really pleasant thing if you are not understanding
something totally, however this post provides pleasant understanding yet.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : وحید تهمورثی

← طبقه بندی

← آرشیو

← نظرسنجی

    به نظرتون در وبلاگ چه مطالبی باید زیادتر بشه؟





← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :